Dialekty języka niemieckiego

Republika Niemiecka- jeden kraj, jeden język?

Pytanie to może wzbudzić wątpliwość już na starcie u tych, którzy zdają sobie sprawę z tego, iż Niemcy nie są krajem jednolitym politycznie. Republika Niemiecka to kraj związkowy, w którym poszczególne landy mają spore możliwości i są w pewnym stopniu niezależne od władzy centralnej. Czy ma to jakiś wpływ na obowiązujący język? Na pierwszy rzut oka – nie. Jeśli jednak przyjrzymy się bliżej, okazuje się, że w użyciu znajduje się wiele dialektów języka niemieckiego.

Spore wątpliwości budzi już kwestia niemieckiego używanego w Austrii czy chociażby w Szwajcarii. Czy jest to ten sam język, który obowiązuje w Niemczech? Czy to możliwe, aby Szwajcarzy, kraj stary i od wielu wieków niepodległy, mówili w tym samym języku, co sąsiedni Niemcy? Odpowiedzi są dwie- i tak, i nie.

Czynnik spajający- Hochdeutsch

Język niemiecki obowiązujący na terenie Niemiec, Szwajcarii czy Austrii to standardowa odmiana niemieckiego. Co to dokładnie znaczy? Tylko tyle, że ten język, którego powszechnie uczymy się w szkole, przyda nam się w urzędach tych krajów. Posługują się nim wykształceni Niemcy, obowiązuje w szkołach, uczelniach wyższych, urzędach czy w kontaktach oficjalnych. Stanowi główne spoiwo, łącze, w rzeczywistości bardzo różne kultury, mające jednak wspólne korzenie germańskie.

Standardowy język niemiecki, jaki znamy dzisiaj został wyodrębniony z dialektów języka niemieckiego w XVI w. i oparty na języku, którym posługiwano się w Górnej Saksonii i Turyngii. Podstawą jego rozprzestrzeniania się była Biblia Marcina Lutra, która krążąc po kraju, budowała znajomość języka, w jakim została spisana.

Kraje, które uznają Standardowy Język Niemiecki (Standard Hochdeutsch) za oficjalny język urzędowy:

  • Niemcy;

  • Austria;

  • Szwajcaria,

  • Belgia;

  • Luksemburg;

  • Liechtenstein;

  • Namibia (język urzędowy do 1890 r.).

Jednostki terytorialne i inne miejsca, w których używa się oficjalnego języka niemieckiego z urzędu:

  • Unia Europejska (język niemiecki jest językiem oficjalnym);

  • Namibia (język narodowy);

  • Trydent-Górna Adyga, Włochy (język urzędowy regionu);

  • 22 gminy w województwie opolskim, Polska (język urzędowy);

  • Alzacja, Mozela, Francja (język urzędowy);

  • Krahule, Słowacja (język urzędowy);

  • Watykan (język oficjalny gwardii szwajcarskiej).

Poza obszarami, w których używa się Niemieckiego niejako z przymusu – bo oficjalnie, istnieją także kraje, gdzie bardzo popularna jest nauka tego języka i są to: Polska, Wielka Brytania oraz Rosja.

Dialekty języka niemieckiego

Poszczególne dialekty języka niemieckiego wręcz opanowały całą zachodnio-środkową część Europy. Ludy germańskie rozprzestrzeniły się na kontynencie Europejskim bardzo silnie, stąd też germańskie korzenie języka francuskiego czy angielskiego. Jednakże dialekty języka niemieckiego są tą gałęzią języków germańskich, które mają ze sobą mnóstwo wspólnego. Oficjalnie stosuje się podział na trzy grupy dialektów niemieckiego, ale w rzeczywistości jest ich zdecydowanie więcej. Na potrzeby artykułu, przytoczymy tylko kilka najważniejszych.

Najpopularniejsze dialekty języka niemieckiego:

  • dialekt alemański- używany w kilku odmianach w Szwajcarii, Lichtenstein, Alzacji, Szwabii oraz w części landów: Badenia-Wirtembergia oraz Vorarlberg;

  • dialekt bawarski- wykorzystywany w Bawarii, Górnym Palatynacie, części Vogtlandu oraz w praktycznie całej Austrii;

  • dialekt górnofrankijski- popularny tylko we Frankonii;

  • dialekt środkowofrankijski, przez wielu określany też zachodniośrodkowoniemieckim- używany w Palatynacie, Hesji oraz w okolicach Kolonii i Mozeli;

  • dialekt wschodniośrodkowogórnoniemiecki- wywodzi się się niego wspominany już Standard Hochdeutsch;

  • dialekt dolnoniemiecki- którym mówi się w Dolnej Saksonii, Branderburgii, Pomorzu, co więcej od dialektu dolnoniemieckiego wziął się także język niderlandzki oraz afrikaans.

Dialekty języka niemieckiego w Polsce

Wysoki niemiecki jest językiem urzędowym dla wielu gmin w Opolszczyźnie, ale związki naszego kraju z Niemcami oraz przede wszystkim Prusami są bardzo rozległe. Język kaszubski czy gwara śląska mają bardzo wiele cech wspólnych z dialektami języka niemieckiego, ale chyba najciekawszym i najmniej znanym jest tzw. Daziger Missingsch, czyli dialekt mieszany Gdańska, którym posługiwali się wszyscy mieszkańcy przedwojennego Gdańska. Stanowił on pochodną odmiany pomorskiej języka dolnoniemieckiego, standardowego niemieckiego oraz gwar kaszubskich.

Dialekty języka niemieckiego nie są, wbrew pozorom, kwestią mającą marginalne znaczenie. Wprawdzie wysoki Niemiecki funkcjonuje powszechnie w Niemczech, ale jednak istnienie i wykorzystywanie dialektów języka niemieckiego jest spore.